Total protezler (tam diş protezleri) çoğunlukla yerçekimi, kas dengesi ve tükürük yardımıyla ağızda durur.
Vakumlu protezde ise protezin alt yüzeyi ile diş eti/damak arasında hava girmeyecek şekilde bir sızdırmazlık sağlanır. Bu da bir “vakum etkisi” oluşturarak protezin daha iyi tutunmasını sağlar. Daha hassas ölçü, kenarların özel şekillendirilmesi (border molding) gerekir. Kemik erimesi çok fazlaysa veya doku uygun değilse vakum etkisi oluşmaz.
SMART protokolü, dişlerdeki eski amalgam (gümüş renkli dolgu) sökülürken hastayı ve sağlık çalışanlarını cıva (mercury) maruziyetinden korumak için geliştirilen güvenli bir kaldırma yöntemidir.
SMART,
"Safe Mercury Amalgam Removal Technique" (Güvenli Amalgam Söküm Tekniği) anlamına gelir ve International Academy of Oral Medicine and Toxicology tarafından tanımlanmıştır.
Neden özel bir protokol gerekiyor?
Amalgam dolguların içinde cıva bulunur.
Söküm sırasında:
- Isı ve sürtünmeyle cıva buharı açığa çıkabilir
- Bu buhar solunum yoluyla alınabilir
SMART protokolü bu riski minimize etmeyi amaçlar.
1. Hasta koruması
- Burundan temiz oksijen verilmesi
- Ağız içine lastik örtü (rubber dam) yerleştirilmesi
- Göz ve yüz koruması
2. Güçlü aspirasyon
- Yüksek vakumlu emici sistemlerle, çıkan partiküller ve buhar hemen uzaklaştırılır
3. Soğutma
- Sürekli bol su ile soğutma
- Amaç: ısıyı azaltıp cıva buharını minimuma indirmek
4. Dolguyu parçalayarak çıkarma
- Amalgam küçük küçük toz haline getirilmez
- Büyük parçalar halinde çıkarılır (daha az buhar oluşur)
5. Ortam ve hekim koruması
- Özel maskeler (filtreli)
- Klinik havalandırma sistemleri
-
Dijital diş hekimliği
Dijital diş hekimliği, diş tedavilerinde klasik (manuel) yöntemler yerine bilgisayar destekli teknolojilerin kullanıldığı modern yaklaşımdır. Ölçü almadan tasarıma, üretimden uygulamaya kadar birçok aşama dijital sistemlerle yapılır.
Nasıl uygulanır?
1. Ağız içi tarama
- Klasik ölçü maddeleri yerine Intraoral scanner kullanılır
- Hastadan 3D dijital ölçü alınır
2. Dijital tasarım
- Dişler bilgisayar ortamında tasarlanır
- Estetik ve fonksiyon önceden planlanır
3. Üretim
- Tasarım, freze (kazıma) veya 3D yazıcıyla üretilir
- Kron, köprü, plak gibi restorasyonlar hazırlanır
Bruksizm nedir?
Bruksizm, dişlerin istem dışı sıkılması veya gıcırdatılmasıdır. Uyku ve uyanıklık bruksizmi olarak sınıflandırılır. Eğer hastada gündüz bruksizmi varsa gece bruksizmi de kesindir. Ancak gece bruksizmi olan bir hasta mutlaka gündüz de dişlerini sıkıyordur diyemeyiz.
Belirtileri
- Sabah çene ağrısı ve yorgunluk
- Dişlerde aşınma, çatlama
- Baş ağrısı (özellikle şakak bölgesi)
- Çene ekleminden “tık” sesi gelmesi
Nedenleri
- Stres ve anksiyete
- Uyku bozuklukları
- Kapanış (ısırma) problemleri
- Sinir sistemi ile ilgili faktörler
TME (Çene eklemi) nedir?
TME, yani Temporomandibular eklem, alt çene ile kafatasını bağlayan eklemdir. Konuşma, çiğneme ve ağız açma-kapama hareketlerini sağlar.
TME rahatsızlıkları nelerdir?
TME hastalıkları genelde eklem, kas ve disk problemlerini kapsar:
1. Kas kaynaklı problemler
- En yaygın olanıdır
- Genelde bruksizm ile ilişkilidir
- Kas ağrısı ve yorgunluk yapar
2. Disk kayması (internal derangement)
- Eklem içindeki disk yer değiştirir
- Ağız açarken "klik" veya "takılma" olur
3. Eklem iltihabı ve dejenerasyon
- Temporomandibular joint disorder kapsamında değerlendirilir
- İleri durumlarda ağrı ve hareket kısıtlılığı olur
TME rahatsızlıklarının belirtileri
- Çene açarken ağrı veya zorlanma
- Ağız açmada kısıtlılık (kilitlenme hissi)
- Eklemden ses gelmesi (klik, çıtırtı)
- Kulak çevresinde ağrı
- Baş ve boyun ağrıları
Tedavi yöntemleri
Tedavi, problemin türüne göre değişir:
1. Koruyucu / konservatif tedaviler
- Gece plağı (splin), Bruksizmi azaltır, eklemi rahatlatır
- Sıcak-soğuk uygulamalar
- Yumuşak diyet (sert yiyeceklerden kaçınma)
2. İlaç tedavisi
- Kas gevşeticiler
- Ağrı kesiciler
- Gerekirse anti-inflamatuar ilaçlar
3. Fizik tedavi ve egzersiz
- Çene kaslarını gevşetme egzersizleri
- Masaj ve fizyoterapi
4. İleri tedaviler
- Botoks (kas aktivitesini azaltmak için)
- Eklem içi enjeksiyonlar
5. Cerrahi (nadiren)
- Çok ileri ve kilitlenmiş vakalarda uygulanır
Bruksizm ile TME ilişkisi
Bruksizm, TME rahatsızlıklarının en önemli tetikleyicilerinden biridir
Uzun süre tedavi edilmezse eklem problemlerine yol açabilir
Porselen lamina ve kompozit lamina, dişlerin ön yüzeyine yapıştırılan ince kaplamalardır (genelde “yaprak porselen” olarak da bilinir). İkisi de estetik amaçlı kullanılır ama materyal, dayanıklılık ve maliyet açısından önemli farkları vardır:
Porselen Lamina (Yaprak Porselen)
- Malzeme: Seramik (porselen)
- Görünüm: Işığı doğal diş gibi geçirir → çok daha estetik ve doğal durur
- Renk dayanıklılığı: Zamanla renk değiştirmez, lekelenmeye dirençlidir
- Dayanıklılık: Daha sert ve uzun ömürlü
- Üretim: Laboratuvarda hazırlanır
- Maliyet: Daha pahalı
- İşlem süresi: Genelde 2–3 seans gerekir
Kompozit Lamina
- Malzeme: Diş rengi kompozit dolgu materyali
- Görünüm: Estetik ama porselen kadar doğal ışık yansıtmaz
- Renk dayanıklılığı: Zamanla çay, kahve, sigara ile lekelenebilir
- Dayanıklılık: Daha kısa ömürlü
- Üretim: Çoğu zaman direkt ağız içinde yapılır (tek seansta)
- Maliyet: Daha uygun fiyatlı
- Tamir: Kırılırsa kolayca onarılabilir